Recep Taşcı Din, Siyaset ve Yaşama dair makaleler.

Darbe

D

TDK:Bir ülkede baskı kurarak, zor kullanarak veya demokratik yollardan yararlanarak hükûmeti istifa ettirme veya rejimi değiştirecek biçimde yönetimi devirme elegeçirme işi.(26 Eylül 2006)

Askerî darbe, bir ülkede silahlı kuvvet mensuplarının silah zoru ile ülke yönetimine el koyması. Hükûmetlerin, ekonomik ve sosyal sorunları çözmekte başarısız oldukları iddiası, cuntacılar1 tarafından askeri darbelerin başlıca sebebi olarak gösterilir. Zaman zaman ordu tarafından hükûmetlere verilen muhtıralar2 da darbe benzeri sonuçlar doğurabilir.

Darbeciler genellikle ordunun yapacakları eyleme karşı tarafsız kalmasını fırsat bilerek iktidarı ele geçirerek, lideri devirir; radyo, TV gibi iletişim kanallarını işgal ederek hükûmet daireleri üzerinde otorite kurar.

Askeri darbeden bahsederken Kendi Kendine Darbe, Totalitarizm, Otokrasi, Despotizm gibi kavramlardan bahsetmeden geçemeyiz.

Kendi kendine darbe; bir devlet liderinin, yönetime yasal yollarla gelmiş olmasına rağmen, ülkenin yasama organını feshederek ya da güçsüz bırakarak, kanuna aykırı düzeyde güç sahibi olduğu bir darbe çeşididir. Bu darbenin diğer sonuçları millî anayasanın ortadan kaldırılması, değiştirilmesi ve bağımsız mahkemelerin devre dışı bırakılmasıdır.

Totalitarizm; tüm yetkilerin merkezîleştirildiği, devlete mutlak itaat beklenen, diktatörlükvari yönetim. Totalitarizmde bireysel özgürlüklere izin verilmez ve bireyin yaşamının tüm alanları devlet kontrolüne bırakılır.

Otokrasi; (yukarıda bahsetmiş olunmasına rağmen tekrar etmekte fayda görüyorum) Yönetici, bütün siyasî yetkileri tek başına elinde bulundurur.

Despotizm ve despotlar; mutlak siyasi bir güç ile hükmeden tek bir idari otoriteye sahip hükümet biçimidir. Tarihteki Mısır Firavunları klasik despotlara bir örnektir, günümüzde de bolca despot vardır.

Kısaca; Bütün siyasi gücü tek başına elinde bulunduran liderlere, baskıcı ve özgürlükleri kısıtlayan rejimler için yukarıdaki tanımlamaları kullanmamız doğru olacaktır. Şimdi yaşadığınız ülkeye ve ülkeyi yöneten siyasi liderin vasıf veya tutumlarına bakarak bu değerlendirmeyi kolayca yapabilirsiniz.

Türkiye’de 12 Eylül Darbesi (1980), 27 Mayıs Darbesi (1960), 12 Mart Muhtırası (1971), 28 Şubat Süreci (1997), 16 Temmuz Darbe Girişimi (2016) gibi neredeyse her on yılda bir hükümete darbe girişimde bulunulmuştu.

Dünya üzerinde darbe ile hükümeti ele geçiren bazı liderler ise; Cemal Gürsel, Kenan Evren, Napolyon Bonapart, Yorgo Papadopulos, Muammer Kaddafi, Saddam Hüseyin, Abdülfettah El Sisi…


1 Cunta: yönetime kuvvet kullanarak el koyan askeri ya da siyasi grup.

2 Muhtıra: ya da memorandum, bir kişi ya da grup veyahut kurumun, bir başka kişi, grup ya da kurumu uyarmak amacıyla ona gönderdiği yazılı metin.

Yorum Ekle

Yazan: Recep
Recep Taşcı Din, Siyaset ve Yaşama dair makaleler.